Psikolojik acı normaldir, önemlidir ve herkeste vardır.
Kabul ve Adanmışlık Terapisi (ACT), Bilişsel ve Davranışçı Terapi (BDT)’den köken alan 3. dalga psikoterapi ekollerinden birisidir. BDT kuramı düşünce içeriğine odaklanırken ACT kuramı kişinin düşünceleriyle olan ilişkisine odaklanan son dönem gündemde olan ve uygulanan davranışçı bir terapidir.
Kabul ve Adanmışlık Terapileri’nin isminden de anlaşılacağı gibi temel mottosu kişisel kontrolünün dışındakileri “kabul et” ve hayatını zenginleştirecek davranışları devam ettirmede “kararlı ol”dur. ACT’ ye göre hayat kalitesi öncelikle “şimdiki an” ve “değerler” odaklı eylemlerle ilgilidir. Terapi süreci semptom değil yaşam merkezlidir. Yani ACT’nin hedefi semptomların azaltılması değil, ana odaklı değerler doğrultusunda devam eden bir hayat biçimine ulaşmaktır. Ana hedef olmasa da semptomlar zaman içinde kaybolur. Danışanlara mindfulness egzersizlerini öğrettiğimizde amacımız semptomları azaltmak değil, semptomlarla olan ilişkisini değiştirmesini sağlayacak köklü bir değişim başlatmaktır. Semptomların azalması da tedavi sürecini ödülü olarak değerlendirilebilir.
ACT’nin temel olarak 6 süreci bulunmaktadır.
• Anda olma: Şimdiki zamanda gelişen herhangi bir durumu bilinçli bir şekilde ele almak ve onunla temasa geçmek demektir. Bir nevi otomatik pilottan çıkmaktır.
• Ayrışma: Bir adım geride durarak aklımızdaki düşüncelerden ve resimlerden uzaklaşmak anlamına gelmektedir.
• Kabul etme: Kendimizi açmak ve vize acı veren duygulara, hislere ve anılara zihnimizde bir alan yaratmak anlamına gelir.
• Bağlamsal benlik: Aslında zihnin gözlemleyen benlik ve düşünen benlik olarak iki yapısı vardır. Düşünme, hissetme ve duyumsama süreçlerini izleyen gözlemleyen benlik yabancı tarafımızdır. Saf farkındalık halidir.
• Değerler: Hayatınızın nasıl olmasını isterdiniz? Ne yapmak isterdiniz? Sizin için asıl önemli olan ley ne? Değerler bir eylemin arzu edilen nitelikleridir. ACT kuramında pusulaya benzetilir.
• Değer odaklı eylemler: Değerleriniz tarafından yönlendirilen yaşamı daha anlamlı, zengin ve dolu kılan etkili eylemlerdir.
ACT’de altı temel süreç birbirinden ayrı değildir. Bileşenlerin bütününe ‘Psikolojik Esneklik’ denir. ACT’nin amacı da psikolojik esnekliğimizi artırmaktır. ACT’de çok önemli bir kavram işlerliktir. Düşüncenin doğru ya da yanlışlığına bakılmadan işlevselliğine bakılır. Seanslarda metaforlar etkin şekilde kullanılır ve seanslar çokça yaşantısal egzersizler içerir.
Sıkça sorulan sorular
Kabul ve Adanmışlık Terapisi (ACT) nedir ve nasıl çalışır?
Kabul ve Adanmışlık Terapisi (ACT), Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) kökenli, bireyin düşüncelerine ve duygularına yönelik ilişkisini dönüştürmeye odaklanan bir psikoterapi yaklaşımıdır. ACT’nin temel amacı, bireyin kontrol edemediği durumları kabul etmesini ve değerleri doğrultusunda anlamlı bir yaşam sürmesini desteklemektir. Seanslar sırasında metaforlar, mindfulness egzersizleri ve yaşantısal aktivitelerle bireyin psikolojik esnekliği artırılır, bu da bireyin zorlayıcı duygularla daha sağlıklı bir ilişki kurmasını sağlar.
ACT hangi sorunlar için etkilidir?
ACT, depresyon, kaygı bozuklukları, travma sonrası stres bozukluğu (TSSB), kronik ağrı, bağımlılık, ilişki sorunları ve yeme bozuklukları gibi geniş bir yelpazede etkili bir yöntemdir. Ayrıca, yaşam kalitesini artırmayı ve değer odaklı bir yaşam sürdürmeyi hedefleyen bireyler için de faydalıdır. ACT, semptomların azalmasını bir hedef olarak belirlemez; bunun yerine bireyin, semptomların varlığına rağmen hayatla işlevsel bir ilişki kurmasını sağlar.
ACT'nin temel süreçleri nelerdir?
ACT, altı temel süreçten oluşur:
- Anda Olma: Şimdiki anı fark etmek ve bilinçli bir şekilde deneyimlemek.
- Ayrışma: Düşüncelerden ve duygulardan mesafe alarak onlara daha objektif bir bakış kazanmak.
- Kabul Etme: Zorlayıcı duygulara ve hislere açık olmak, onlarla savaşmak yerine onlara alan tanımak.
- Bağlamsal Benlik: Gözlemleyen benliği fark ederek düşünce ve duyguların ötesine geçmek.
- Değerler: Hayatın anlamını belirleyen kişisel değerleri keşfetmek.
- Değer Odaklı Eylemler: Değerler doğrultusunda adımlar atarak daha anlamlı bir yaşam inşa etmek.
Bu süreçler bir arada çalışarak bireyin psikolojik esnekliğini artırır.
ACT'nin diğer terapi yaklaşımlarından farkı nedir?
ACT, diğer terapilerden farklı olarak düşüncelerin doğruluğunu veya geçerliliğini sorgulamaz; bunun yerine, bireyin düşünce ve duygularıyla kurduğu ilişkiye odaklanır. Semptomları ortadan kaldırmaya çalışmak yerine, bireyin semptomlarla birlikte işlevsel bir yaşam sürmesini hedefler. Metaforlar ve yaşantısal egzersizler, ACT’nin temel araçlarıdır ve bu yaklaşımı daha deneyimsel ve somut bir terapi haline getirir.
ACT seansları ne kadar sürer?
ACT seansları genellikle bireyin ihtiyaçlarına bağlı olarak haftalık veya iki haftada bir düzenlenir. Terapi süresi, danışanın hedeflerine, sorunlarının karmaşıklığına ve ilerleme hızına bağlı olarak değişebilir. Genellikle kısa süreli bir terapi olarak uygulanabilse de, uzun dönemli çalışmalar da yapılabilir.
ACT'de "psikolojik esneklik" ne anlama gelir?
Psikolojik esneklik, bireyin zorlayıcı düşünce ve duygularla sağlıklı bir ilişki kurarak değerleri doğrultusunda anlamlı bir yaşam sürdürme becerisini ifade eder. Bu, bireyin olumsuz duyguları reddetmek yerine onları kabul etmesini ve bu duygulara rağmen yaşamını zenginleştiren eylemlerde bulunmasını içerir. Psikolojik esneklik, ACT’nin temel hedefi olup bireyin içsel zorluklara karşı daha dayanıklı olmasını sağlar.