Günlük yaşamımızda belli rutinler oluşturmak, hayatı daha düzenli ve huzurlu hale getirir. Aynı durum çocuklar için de geçerlidir. Çocuklar, tahmin edilebilir bir dünyada büyüdüklerinde kendilerini daha güvende hisseder ve daha sağlıklı gelişirler. Peki, rutinleri nasıl oluşturabiliriz ve çocuklarımız için nasıl daha kolay hale getirebiliriz?
Rutinler Neden Önemlidir?
- Güven ve huzur sağlar: Günlük alışkanlıklar, hayatımıza bir düzen getirerek belirsizlikleri azaltır. Araştırmalar, insanların belirsizliği stres kaynağı olarak algıladığını ve öngörülebilirliğin kaygıyı azalttığını göstermektedir. Diğer bir deyişle, gelecekte neyle karşılaşacağını bilmek, psikolojik olarak güven hissini artırır. Çocuklar için de bu durum aynıdır. Hayatlarında belirli bir düzenin olması, onların kendilerini güvende hissetmelerini ve çevrelerine güven duymalarını sağlar.
- Sorumluluk bilincini geliştirir: Çocuklar belirli bir düzen içinde yaşadıklarında, zamanla kendilerine ait görevleri yerine getirme alışkanlığı edinirler. Örneğin, her akşam yemek sonrası sofrayı birlikte toplamak ya da oyuncaklarını kaldırmak gibi küçük sorumluluklar, onların öz düzenleme becerilerini geliştirmelerine yardımcı olur. Bu tür alışkanlıklar, ilerleyen yaşlarda akademik başarı ve sosyal uyum açısından büyük avantajlar sağlar.
- Öz farkındalık ve bağımsızlık kazandırır: Rutinler çocukların ihtiyaç ve isteklerine karşı öz farkındalık geliştirmesine ve ihtiyaçlarını daha iyi ifade edebilmesine yardımcı olur. Kendilerini güvende hisseden çocuklar, zamanla kendi rutinlerini oluşturmayı ve bu düzen içinde hareket etmeyi öğrenirler. Bu da onların kendi ihtiyaçlarını fark ederek bağımsızlık duygusu kazanmasını destekler ve sağlıklı bir gelişim süreci geçirmelerine katkı sağlar
Rutinleri Oluştururken Kullanılabilecek Kolaylaştırıcı İpuçları
1- Rutinleri görselleştirin.
Küçük çocuklar için rutinleri daha somut hale getirmek, bu süreçleri daha kolay anlamalarına yardımcı olur. Örneğin, görsel bir çizelge hazırlayarak okuldan geldikten sonra yapılacak aktiviteleri resimlerle göstermek, çocuğun bu süreci takip etmesini kolaylaştırabilir. Böylece çocuk, her adımı önceden bilir, bu da ona güven duygusu kazandırır. Bu yöntem ebeveynler için de olaylaştırıcı olur. Çocuğunuza “Hadi artık masaya!” demektense “Gel şu çizelgemize bir bakalım, sırada ne varmış?” demek geçişleri daha sakin ve krizsiz geçirmelerini sağlar.
2- Rutinleri saatler üzerinden değil, aktiviteler üzerinden belirleyin.
Günlük olarak yapılan işleri belirli saatler içinde yapmanın vücudu düzenleyen bir tarafı vardır ancak çocuklar için saat kavramı yetişkinlerinkinden farklıdır. Örneğin, çocuğunuz her akşam saat dokuzda yatağa gitmesi gerektiğini bilmiyor olabilir. Eğer bir gün oyun oynarken, bir gün yemek yerken ya da televizyon izlerken birdenbire “Saat dokuz oldu, hadi yatağa!” denirse çocuk bu geçişi anlamakta zorlanabilir. Saat kavramını tam olarak oturtamayan çocuk, bu durumu ebeveynlerinin keyfi bir kararı olarak algılayabilir. Bu da ona dünyasının öngörülemez olduğu hissini verebilir ve stres seviyesini artırabilir. Stres seviyesi artan çocuğun herhangi bir geçiş adımında sizi duymazdan gelmesi, ağlama krizine girmesi ya da inatlaşmaları sürdürmesi muhtemeldir.
Bunun yerine, uyku saatini belirli bir rutine bağlamak çok daha etkili olacaktır. Örneğin, her gece yatmadan önce sırasıyla tuvalete gitmek, diş fırçalamak ve kitap okumak gibi etkinlikler belirli bir düzen içinde tekrarlandığında, çocuk uykuya hazırlanmış olur. Bu sayede geçiş süreci kolaylaşır ve stres yaşanmadan, güven içinde uykuya geçiş sağlanır.
Rutinler yalnızca uyku saatleriyle sınırlı değildir. Yemek saatleri, evden çıkış süreçleri yada oyun zamanları da rutinlerin bir parçasıdır. Aileler genellikle yemek zamanlarında, banyo yaptırmadan önce, uykuya geçişte ya da dışarı çıkarken zorluk yaşarlar. Bunun en büyük sebebi, bu süreçlerin çocuklar için birer geçiş anı olmasıdır. Eğer bu geçişler öngörülebilir bir yapıya kavuşturulursa, çocuklar bu süreçleri daha rahat karşılayabilirler.
3- Rutinlerininizi oluştururken esneklik payı bırakın.
Rutinler önemlidir, ancak katı kurallara dönüşmemelidir. Rutinleri oluştururken aşırı kuralcı olmak da çocuk için stres yaratabilir. Bazen çocuklar daha fazla oyun oynamak isteyebilir ya da bir gün yemek saatinde daha az iştahlı olabilir, masaya daha geç gelebilir. Bu gibi durumlarda katı kurallara bağlı kalmak yerine esneklik göstermek, çocuğun hem kendini daha rahat hissetmesine hem de rutinlerin baskı unsuru olarak değil, destekleyici bir yapı olarak görülmesine yardımcı olur. Önemli olan, temel düzenin korunması ve çocuğun genel olarak öngörülebilir bir yapı içinde büyümesidir.
4- Rutinleri eğlenceli hale getirin.
Çocukların rutinlere dahil olmasını kolaylaştırmak için rutinlerinize eğlenceli yöntemler ekleyin. Örneğin,
- Odasını toplamasına işaret eden eğlenceli bir temizlik şarkısı belirlemek.
- Ayakkabılarını giyerken bir yarış oyunu yapmak.
- Banyoya girerken onu da yıkayabileceği bir oyuncağı yanınıza almak.
Sonuç olarak,
Çocukların hayatına düzen getiren rutinler, onların sosyal ve duygusal gelişimi için kritik öneme sahiptir. Ebeveynler olarak, onların dünyasını daha tahmin edilebilir hale getirerek, güvenli bir ortam sunabilir ve gelişimlerine destek olabiliriz. Ancak, bu süreçte gerektiğinde esneklik göstermeyi de ihmal etmemek önemlidir. Unutmayın, çocuğunuz her zaman bazı konularda ısrar edecek ve sınırları zorlayacaktır, bu onun dünyayı keşfetmesi için gerekli olan gelişimsel ihtiyacıdır. Rutinleri tasarlarken amacımız bu krizli zamanları en aza indirmek ve onlara öngörülebilir bir yaşam sunarak stres seviyelerini azaltmaktır.
Kaynakça:
Bater, L. R. and Jordan, S. S. (2017). Child routines and self-regulation serially mediate parenting practices and externalizing problems in preschool children. In Child and Youth Care Forum, 46 (2), 243-259.
Coldwell J, Pike A, Dunn J. Household chaos–links with parenting and child behaviour. J Child Psychol Psychiatry. 2006 Nov;47(11):1116-22. doi: 10.1111/j.1469-7610.2006.01655.x. PMID: 17076750.
https://www.zerotothree.org/resource/creating-routines-for-love-and-learning/
https://www.raiselearning.com.au/blogs/news/5863603-learning-through-routines
Uzm. Psk. Ilgaz Emre
Uzman Psikolog İlgaz Emre, çocuk ve ergen terapisi alanında uzmanlaşmıştır. Orta Doğu Teknik Üniversitesi Psikoloji lisansını ve Boğaziçi Üniversitesi Gelişim Psikolojisi yüksek lisansını tamamlamıştır. Deneyimsel oyun terapisi ve ebeveyn danışmanlığı uygulamalarında edindiği klinik ve profesyonel deneyimle, genç danışanlara kapsamlı destek sunmaktadır.
