Karne zamanı yaklaştığında evde küçük bir heyecan başlar. Notlar nasıl olacak, çocuk mutlu mu, biz memnun muyuz derken çoğu zaman şu soru da gündeme gelir: “Bir hediye alsak mı?”.
Aslında çocuklar karneleriyle sadece notları değil, o dönemde yaşadıkları tüm duyguları ve emeklerini de getirir. Karne hediyesi konusu da tam bu noktada gündeme gelir: Bir hediye almak doğru mu? Ne tür bir hediye verilmeli? Her çocuk için aynı mı düşünülmeli? Bu yazıda, bu sorulara tek bir doğru aramaktan ziyade, çocuğun gelişimini ve ebeveyn-çocuk ilişkisini destekleyecek yollar üzerine birlikte düşünmeyi amaçlıyoruz.
Pek çok ebeveyn karne hediyesini, çocuklarının çabalarını ödüllendirmek ve onları teşvik etmek amacıyla verir. Özellikle başarı gösteren çocuklar için bir hediye, hak edilmiş bir kutlama gibi görülebilir. Ancak burada önemli olan, bu ödülün nasıl ve neye göre verildiğidir.
Araştırmalar, sadece sonuç odaklı ödüllerin (örneğin yalnızca yüksek notlar için hediye verilmesi) çocukların içsel motivasyonunu zamanla zayıflatabileceğini göstermektedir. Yani çocuk yalnızca ödül almak için çalışıyorsa, öğrenme sürecinden keyif alma ve merak duygusu zamanla azalabilir.
Karne dönemi bir değerlendirme süreci olduğu kadar bir gelişim sürecinin de göstergesidir. Bu nedenle eğer bir hediye verilecekse, sadece sonuca değil çabaya, özveriye ve gelişime odaklanmak çok daha yapıcı olabilir. Yani, “Bu dönem çok çalıştın ve zorlandığın konularda bile pes etmedin” gibi bir yaklaşım, “Hepsi beş, süpersin!” gibi sadece başarıya odaklanan bir yaklaşımdan daha faydalı olabilir.
Karne günü notları beklentinin altında olan bir çocuk için en önemli ihtiyaç, anlaşılmak ve duygularının görülmesidir. “Bu ne biçim not?” tepkileri yerine, “Zorlandığın yerler olmuş gibi görünüyor, konuşmak ister misin?” gibi şefkatli bir yaklaşım çocuğun utanç ya da başarısızlık duygusuyla tek başına kalmasını engeller. Unutmayın ki notlar bir sonuçtur; bu sonucun ardında akademik değil, duygusal, sosyal veya motivasyonel birçok neden olabilir. Bu nedenle yapılacak en kıymetli şey, çocuğun başarısızlıkla kurduğu ilişkiyi destekleyici biçimde yeniden şekillendirmeye yardımcı olmaktır.
Eleştirmek değil, neden zorlandığını anlamaya çalışmak, birlikte çözüm yolları üretmek ve özellikle çabanın değerini vurgulamak çocuğun hem akademik gelişimi hem de özsaygısı açısından çok daha yapıcı olacaktır. Yine bu noktada, çocuğun çabasını takdir eden bir vurguyla dönemin kapanışını kutlamak için bir hediye düşünülebilir.
Anlamlı ve İlişkisel Olan Daha Değerlidir
Düşündüğünüz hediyenin türü de çok önemlidir. Maddi değeri ön planda olan ödüller zamanla “başarıya karşılık ödül alma” gibi bir pazarlık mekanizmasına dönüşebilir. Bu durum çocuğun öğrenme sürecine yönelik ilgisini azaltabilir ve sadece ödül almak için çaba göstermesine neden olabilir. Buna karşılık, ilişki temelli ödüller çocuğun ailesiyle olan duygusal bağlarını güçlendirir ve başarı duygusunu içselleştirmesini kolaylaştırır. Örneğin birlikte sinemaya gitmek, istediği bir oyunu birlikte oynamak, bir günlüğüne çocuğun seçtiği bir yeri ziyaret etmek, uzun zamandır birlikte planlanan bir etkinliği gerçekleştirmek gibi ilişkisel hediyeler, hem duygusal bağı güçlendirir hem de başarı duygusunu içsel olarak pekiştirir.
Son olarak,
Eğer karne hediyesi konusunda çocuğunuza önceden bir söz verdiyseniz, bu sözü tutmanız güven ilişkisi açısından çok değerlidir. Hediye vermenin şekli ve içeriği tartışılabilir; ancak verilen sözlerin arkasında durmak, çocuğun güven duygusunu ve ebeveyn-çocuk ilişkisini güçlendirir. Buradaki önerilerde gelecekteki karne dönemleri ya da genel ödüllendirme yaklaşımınız için bir düşünme alanı sunmayı hedefledim. Verdiğiniz sözü bu dönem yerine getirin; ama bundan sonraki zamanlar için bu bakış açısını aklınızda tutmanız faydalı olabilir.
Özetle; karne aslında çocuğun bir dönem boyunca gösterdiği çabanın, yaşadığı zorlukların ve öğrendiği becerilerin bir yansımasıdır. Bu nedenle karne dönemini sadece ödül ya da ceza zamanı olarak değil, birlikte değerlendirme, kutlama ve destek zamanı olarak görmek çok daha sağlıklı olacaktır. Notları beklentinin altında olan çocuklara ise eleştiri yerine anlayışla yaklaşmak, duygularını görmek ve birlikte çözüm yolları aramak büyük önem taşır. Karne hediyesi verilip verilmemesi, her ailenin değerlerine, çocuğun ihtiyaçlarına ve dönemin nasıl geçtiğine göre şekillenebilir. Ancak unutulmaması gereken en önemli nokta, çocukların en çok duygusal olarak görüldüklerinde, çabalarının fark edildiğini hissettiklerinde ve birlikte anlamlı zaman geçirildiğinde
güçlendiğidir.
Kaynakça:
- Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Intrinsic and extrinsic motivations: Classic definitions and new directions. Contemporary educational psychology, 25(1), 54-67
- Gunderson, E. A., Gripshover, S. J., Romero, C., Dweck, C. S., Goldin-Meadow, S., & Levine, S. C. (2013). Parent Praise to 1- to 3-Year-Olds Predicts Children’s Motivational Frameworks 5 Years Later. Child Development, 84(5), 1526
Uzm. Psk. Ilgaz Emre
Uzman Psikolog İlgaz Emre, çocuk ve ergen terapisi alanında uzmanlaşmıştır. Orta Doğu Teknik Üniversitesi Psikoloji lisansını ve Boğaziçi Üniversitesi Gelişim Psikolojisi yüksek lisansını tamamlamıştır. Deneyimsel oyun terapisi ve ebeveyn danışmanlığı uygulamalarında edindiği klinik ve profesyonel deneyimle, genç danışanlara kapsamlı destek sunmaktadır.
